ATEX-kennis borgen: van vinkje naar rust op de werkvloer

Home Maintain & Improve Nieuws ATEX-kennis borgen: van vinkje naar rust op de werkvloer

In veel (petro)chemische plants in Nederland zijn de installaties technisch van hoge kwaliteit. Juist daardoor voelt ATEX voor veel organisaties als een soort ‘onderschoven kindje’: omdat het zelden echt misgaat, wordt de noodzaak minder gevoeld. Juist daardoor sluipt er gewenning in.

In deze blog kijken we naar ATEX-kennis vanuit jouw perspectief als maintenance manager: waarom de mens de kritische factor is, wat er misgaat in de dagelijkse praktijk en hoe je ATEX-kennis zo borgt dat het je continuïteit, veiligheid en rust oplevert.

ATEX-kennis borgen: wat is dat in de praktijk?

ATEX-kennis borgen klinkt snel als beleid, procedures en certificaten. In de kern gaat het om iets eenvoudigs: jouw mensen (eigen medewerkers en contractors) weten wat ze doen in een explosiegevaarlijke omgeving, en handelen daar ook naar. Niet omdat het moet voor een audit, maar omdat ze snappen wat de risico’s zijn.

ATEX-kennis borgen betekent in de praktijk onder andere:

dat je risico’s in Ex-zones in beeld hebt (EVD op orde)
dat iedereen die daar werkt de basisprincipes kent en toepast
dat modificaties, storingen en projecten niet leiden tot “geknutsel” aan Ex-componenten
dat je niet afhankelijk bent van één ATEX-specialist die alles moet weten en oplossen

“We worden in Nederland goed beschermd door wet- en regelgeving. Maar bescherming op papier is één ding; mensen moeten op de vloer begrijpen wáárom ATEX belangrijk is. Pas dan verandert gedrag.”

Waarom ATEX-kennis juist nu urgent is

Op papier is ATEX misschien “al jaren geregeld”. In de praktijk verandert je omgeving snel:

Vergrijzing en verloop – Ervaren technici gaan met pensioen, met hen verdwijnt veel impliciete kennis over installaties en risico’s.
Krapte op de arbeidsmarkt – Handen in het veld zijn schaars. Je werkt vaker met inleen of internationale contractors die onze wet- en regelgeving minder goed kennen.
Inhaalonderhoud na de pandemie – Tijdens corona is veel onderhoud doorgeschoven. Dat gat werk je nu in, vaak onder hoge druk.
Strengere audits en toezicht – Toezichthouders en verzekeraars kijken scherper naar explosiegevaarlijke omgevingen, zones en installaties.
Daar komt nog iets bij: in Nederland zijn installaties technisch vaak goed op orde. Componenten zijn gecertificeerd, engineering is serieus opgezet. Grote incidenten zijn gelukkig zeldzaam. Dat is positief, maar heeft een keerzijde.

Waar het in de praktijk misgaat

Als je kijkt naar ATEX-issues op de vloer, zie je vaak hetzelfde patroon terug. Niet de techniek, maar gedrag en kennis zijn de bottleneck. Enkele herkenbare voorbeelden:

Verkeerde wartels en aansluitingen

Wartels lijken een detail. Maar een verkeerde keuze of foutieve montage kan het zwakke punt worden in een verder veilige installatie. In inspecties komen wartels opvallend vaak terug als afwijking. Gevolg: correctiewerk, extra belasting van je onderhoudsteam en soms dubbel doen van hetzelfde werk.

“Even” wat aanpassen in een Ex-zone

Een nieuwe kabel, een snelle workaround, een modificatie tijdens een storing, het gebeurt allemaal onder druk. Als de monteur niet scherp heeft wat wel en niet mag in een Ex-omgeving, komen er oplossingen die technisch werken, maar ATEX-technisch onveilig zijn.

Vinkjescultuur rond trainingen

Medewerkers volgen een eenmalige ATEX-training om aan de Arbowet en interne eisen te voldoen. Diploma in de map, vinkje gezet. Maar als kennis niet landt in gedrag, verandert er weinig. Zonder herhaling en praktijkcomponent zakt het weg.

Afhankelijkheid van één specialist

Veel sites leunen op een enkele ATEX-goeroe. Handig zolang die persoon beschikbaar is, maar kwetsbaar bij ziekte, vertrek of pensioen. Bovendien blijft de rest van het team hierdoor in de rol van uitvoerder zonder context.

Gevolg: meer storingen, meer onrust op de werkvloer, grotere veiligheidsrisico’s en een hoger risico op incidenten met grote impact. Een ontplofte tank is niet “een incidentje”, maar een gebeurtenis waarbij hulpdiensten, ILT en verzekeraars op de stoep staan, met alle gevolgen voor milieu, imago en continuïteit.

Wat levert goed geborgde ATEX-kennis je op?

Een organisatie die ATEX-kennis serieus borgt, voelt anders dan een plant waar het “erbij gedaan” wordt. Je merkt dat onder andere aan:

Rust op de werkvloer

Monteurs weten waar ze aan toe zijn, hoeven minder brandjes te blussen en lopen minder achter inspectie-afwijkingen aan.

Betrouwbare installatie

Minder onnodige storingen door foutieve montage of materiaalkeuze, minder herstelinvesteringen.

Continuïteit in output

Minder ongeplande stops, minder correctief onderhoud in Ex-zones, meer voorspelbaarheid in productie.

Als maintenance manager word je misschien niet direct afgerekend op een “ATEX-KPI”, maar welop beschikbaarheid, kosten en veiligheid. ATEX-kennis heeft misschien een indirecte lijn naar je dashboards, maar de invloed op je dagelijkse druk en risico’s is heel concreet.

Praktijkvoorbeeld: van onbewuste risico’s naar bewuste keuzes

Bij een van onze klanten in de gastransportsector speelde precies deze uitdaging. Technisch was veel in orde, maar:

ATEX-kennis was versnipperd
Bewustwording op de werkvloer was beperkt
Medewerkers werkten regelmatig alleen tijdens nacht- en storingsdiensten in explosiegevaarlijke omgevingen
Samen met Actemium is een traject opgezet om ATEX-kennis en -gedrag te verbeteren:
alle technicians en intern personeel zijn getraind, zowel in theorie als in praktijksessies
Ex-zones zijn helderder aangeduid en beter uitgelegd
werkwijzen tijdens storingsdiensten zijn aangepast; kritieke werkzaamheden worden niet meer alleen uitgevoerd

Resultaat:

hoger veiligheidsniveau
meer bewustwording bij de mensen op de vloer
minder “even snel” oplossingen en meer doordachte acties

Wat heb je minimaal nodig om ATEX-kennis te borgen?

Om serieus met ATEX-kennis aan de slag te gaan, heb je een aantal basics nodig:

Explosieveiligheidsdocument (EVD) op orde

Risico’s en Ex-zones moeten helder in beeld zijn. Zonder goed EVD train je mensen op gevoel in plaats van op feiten. Actemium kan ondersteunen bij het opstellen of actualiseren.

Duidelijke rolverdeling

De installatieverantwoordelijke is eindverantwoordelijk voor de installatie, dus ook voor ATEX. Deze rol kan taken beleggen bij een werkverantwoordelijke onderhoud, maar de afspraken moeten helder zijn.

Eigenaarschap en samenwerking

ATEX raakt maintenance, HSE en inkoop. Als een van de drie niet is aangehaakt, loop je vast. Eigenaarschap is cruciaal: iemand moet dit onderwerp echt dragen.

Continu opleiden, niet eenmalig trainen

Een ATEX training is een startpunt, geen eindpunt. Herhaling, praktijkoefeningen en koppeling met dagelijkse situaties zijn nodig om gedrag te veranderen.

In 4 stappen naar beter geborgde ATEX-kennis

Wil je praktisch starten zonder meteen een groot programma op te tuigen? Dan helpt een eenvoudige, stapsgewijze aanpak.

1. Breng risico’s en huidige aanpak in kaar

Is je EVD actueel?
Weet je waar de grootste Ex-risico’s zitten?
Hoeveel ATEX-afwijkingen komen uit inspecties?

Met een korte intake en dossiercheck krijg je al snel een beeld van de grootste gaten, zowel inhoudelijk en organisatorisch.

2. Toets het kennisniveau van je mensen (inclusief contractors)

Kijk niet alleen naar certificaten, maar naar gedrag en praktijkkennis:

snappen monteurs waarom iets wel of niet mag?
maken ze bewust de juiste materiaalkeuze, bijvoorbeeld bij wartels en componenten?
weten contractors hoe jullie zones zijn ingericht en wat de spelregels zijn

Een combinatie van korte kennischecks, observaties op de werkvloer en gesprekken geeft snel inzicht.

3. Organiseer praktijkgerichte training en begeleiding

Geen dag vol PowerPoint-slides, maar training dicht op de praktijk:

theorie koppelen aan eigen installaties en bekende situaties
praktijksessies waarin mensen zien wat er gebeurt als een component verkeerd wordt aangesloten
bespreken van echte inspectieresultaten en afwijkingen
Actemium combineert ATEX-expertise met praktijksimulaties, waardoor mensen niet alleen weten, maar vooral begrijpen. Dat beklijft.

4. Borg ATEX in je manier van werken

Maak ATEX onderdeel van je standaardritme:

koppel Ex-inspecties aan verbeteracties, niet alleen aan rapportages
neem ATEX mee in werkvoorbereiding, modificatieproces en contractorsbeheer
zorg voor periodieke opfris-trainingen gericht op jouw specifieke risico’s

Zo voorkom je dat ATEX-kennis een eenmalig project is, en maak je het een vast onderdeel van je onderhoudsstrategie.

“ATEX is geen bijzaak. Als je de kennis en kunde niet in huis hebt, vraag het. Start de dialoog. Je staat er niet alleen voor, maar de verantwoordelijkheid begint wel bij jou.”

“Juist omdat het in Nederland relatief weinig echt misgaat, onderschatten we het risico. Technisch hebben we het goed geregeld, maar de zwakste schakel blijft de mens. Het gaat mis zodra we gaan improviseren of niet weten wat we doen.”

Volgende stap: van onderbuikgevoel naar onderbouwde keuzes

Onze boodschap is eenvoudig: ATEX-kennis is geen theoretisch onderwerp voor specialisten, maar dagelijkse praktijk voor jouw monteurs en contractors. Als je wilt dat je fabriek veilig, voorspelbaar en met zo min mogelijk gedoe draait, dan hoort goed geborgde ATEX-kennis bij de basis. Een korte, vrijblijvende intake is vaak genoeg om te zien waar je vandaag al winst kunt pakken: in je EVD, in je werkprocessen of in de manier waarop je mensen met ATEX omgaan.

Wil je daar eens rustig over sparren? Neem contact op met Actemium. De koffie staat klaar, en vanuit de praktijk kijken we mee hoe jij ATEX-kennis zo kunt borgen dat het je installatie, je mensen en jezelf meer rust geeft.

Frank Baptist

Instructeur - ATEX

[javascript protected email address]

+31621674785